Hoe haal je écht rendement uit je AI-uitrol?

KPMG ondervroeg 2.145 leiders in twintig landen voor zijn Global AI Pulse over het tweede kwartaal van 2026. Het beeld: het aandeel organisaties dat AI breed uitrolt is bijna verdubbeld, van 13 naar 22 procent. Tegelijk ziet 76 procent er betekenisvolle waarde uit komen. Toch boekt maar een kleine groep aantoonbaar financieel rendement. Het verschil zit in twee dingen: helder beleggen wie verantwoordelijk is voor de uitkomst van een AI-proces en zicht houden op wat dat proces kost. Bedrijven die dat op orde hebben, rapporteren drie tot vijf keer vaker gevestigde ROI. Dit stuk laat zien hoe je die stap zet.

Je rolt AI breed uit, waarom beweegt de teller niet?

Het is een patroon dat veel bedrijven herkennen. De pilots draaien, de tools staan klaar, steeds meer teams gebruiken AI in hun dagelijkse werk. En toch is er op de begroting weinig te zien. Geen hardere omzet, geen aantoonbaar lagere kosten, geen cijfer waar je een investeringsbeslissing op kunt bouwen.

De nieuwste cijfers van KPMG laten zien dat dit geen lokaal probleem is. In de Global AI Pulse van het tweede kwartaal verschoof het aandeel organisaties in de fase waarin ze AI breed inbedden van 13 naar 22 procent. Dat is de grootste sprong die KPMG dit kwartaal ergens op de volwassenheidscurve meet. Het vertrouwen steeg over de hele linie: 76 procent zegt nu betekenisvolle waarde uit AI te halen, 12 punten meer dan een kwartaal eerder. Bijna acht op de tien zouden zelfs bij een recessie in AI blijven investeren. De geplande uitgaven blijven stabiel op gemiddeld 188 miljoen dollar per organisatie over twaalf maanden.

Eén cijfer beweegt niet mee: het aandeel dat gevestigde ROI rapporteert. Veel bedrijven plukken de eerste vruchten, maar het omzetten van die voordelen in een aantoonbaar financieel resultaat blijkt een veel hogere lat. De kloof tussen brede inzet en bewezen rendement is de bepalende spanning van dit kwartaal.

Eigenaarschap is iets anders dan verantwoordelijkheid

De eerste verklaring zit op de bestuursetage. Driekwart van de organisaties zegt dat de CEO AI actief als strategische prioriteit op zich neemt. Klinkt goed, maar KPMG legt een scheur bloot: slechts 24 procent kan aanwijzen wie uiteindelijk verantwoordelijk is voor beslissingen die met AI worden genomen of onderbouwd. Nog eens 29 procent belegt dat bij een specifieke bestuurder. Bij de rest is de verantwoordelijkheid verdeeld over meerdere rollen of helemaal niet vastgelegd.

Daar zit precies het verschil tussen aandacht en sturing. Een CEO die AI omarmt zet een onderwerp op de agenda. Maar zolang niemand de uitkomst bezit, blijft het bij ambitie. De cijfers maken dat hard: organisaties met heldere verantwoordelijkheid voor AI-uitkomsten rapporteren ruim drie keer zo vaak gevestigde ROI als organisaties zonder, 14 tegen 4 procent. Ze zijn ook zekerder over hun strategie en zien vaker echte bedrijfswaarde.

Dit is hetzelfde mechanisme dat we vaker terugzien zodra een uitrol hapert. Wie het werkproces opnieuw inricht nadat AI er staat, wie de uitkomst beoordeelt, wie mag ingrijpen als het misgaat: dat zijn de keuzes die bepalen of een uitrol blijft hangen of doorpakt. We werkten dat eerder uit aan de hand van onderzoek waaruit bleek dat 79 procent van de uitrollen vastloopt op eigenaarschap en beoordeling, niet op de techniek.

Wat AI kost, bepaalt of het iets oplevert

De tweede verklaring is nieuwer en groeit snel: de economie van AI. Naarmate systemen opschalen, kijken leiders scherper naar wat het kost om AI te draaien en te onderhouden. Bijna de helft van de organisaties (49 procent) heeft de uitrol van AI-agents teruggeschroefd, uitgesteld of heroverwogen toen de kosten begonnen op te lopen tegen de verwachte waarde. Bedrijven worden daarmee selectiever over waar AI wél en niet loont.

Het probleem is dat de meeste organisaties dat nauwelijks kunnen zien. Slechts 35 procent heeft volledig zicht op de operationele kosten van hun AI en monitort die actief. De rest werkt met een gedeeltelijk, vertraagd of versnipperd beeld. En dat zicht blijkt doorslaggevend: bedrijven die hun kosten volledig in beeld hebben rapporteren vijf keer zo vaak gevestigde ROI als bedrijven zonder, 15 tegen 3 procent. Toegang tot goedkopere, sterke modellen is dit kwartaal de snelst stijgende invloed op AI-strategie geworden.

Kostenzicht alleen levert geen waarde op. Maar het geeft je de informatie om te kiezen waar je geld het meeste oplevert. Diezelfde vraag speelde toen Bain liet zien dat de besparingen in de praktijk fors achterblijven op de prognoses, een goed moment om de businesscase onder je AI-investering nog eens tegen het licht te houden.

Van brede uitrol naar bewezen waarde

De rode draad in de KPMG-data is dat de koplopers niet méér AI inzetten. Ze bouwen de discipline om er consistent waarde uit te halen. Voor bedrijven die in diezelfde fase zitten, vertaalt dat zich naar een paar concrete stappen.

Begin bij eigenaarschap. Leg voordat je opschaalt vast wie de uitkomst van een AI-proces bezit, wie hem beoordeelt en wie mag ingrijpen als het systeem iets geks doet. Zet er een naam achter, anders blijft het een principe op een slide.

Maak de kosten zichtbaar vanaf dag één. Reken niet alleen de licentie, maar ook het verbruik en het onderhoud mee, per proces. Zo weet je welke toepassing rendeert en welke je beter kunt terugschroeven voordat de rekening oploopt.

Bewijs waarde in het klein voordat je breed gaat. Kies één afgebakend proces, leg vooraf vast wat succes is, meet wat het oplevert tegen wat het kost en schaal pas op wat zich bewijst. Dat is precies de volgorde uit onze aanpak: organisatie en eigenaarschap klaarzetten, vertrouwen bouwen, waarde bewijzen, daarna veilig opschalen. Het sluit aan op een breder patroon dat we eerder zagen, waarin het verschil tussen koplopers en achterblijvers in de diepte van de integratie zit, niet in de hoeveelheid tools.

De stap die rendement scheidt van activiteit

De cijfers van dit kwartaal zeggen iets geruststellends en iets ongemakkelijks tegelijk. Geruststellend: AI levert steeds breder waarde en het vertrouwen is terecht gestegen. Ongemakkelijk: brede inzet is geen garantie voor rendement. De koplopers danken hun voorsprong aan discipline. Ze weten wie verantwoordelijk is en wat het kost.

Weet jij in jouw organisatie wie de uitkomst van een AI-proces bezit en wat dat proces per maand kost? Als het antwoord op een van beide vragen blijft hangen, ligt daar je eerste winst. Wil je weten hoe zo'n aanpak er voor jouw situatie uit zou zien? Plan een kennismaking in, we denken graag mee.